AYRINTILI AÇIKLAMA
Trafik sigortası nasıl çalışır?
Tam adı Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası. Zorunlu olmasının sebebi sizi değil, size çarpılan tarafı korumasıdır: kusurunuzla verdiğiniz maddi ve bedeni zararlar, her yıl yeniden belirlenen teminat limitlerine kadar ödenir. Kendi aracınızdaki hasar bu poliçenin konusu değildir, onun için kasko gerekir. Teminat limiti aşıldığında aşan kısım kusurlu sürücünün kendi malvarlığından çıkar; ihtiyari mali mesuliyet poliçesi tam olarak bu boşluğu kapatmak için vardır. Prim serbest değil, mevzuatla çizilmiş bir çerçevede ve sürücünün hasar geçmişine göre belirlenir.
Teminat limiti tek bir rakam değil
Poliçedeki teminat tablosu tek bir tavan göstermez; birbirinden bağımsız çalışan kalemlere bölünmüştür. Araç başına maddi zarar, kaza başına maddi zarar, kişi başına sağlık gideri, kaza başına sağlık gideri ve kişi başına sakatlanma ile ölüm teminatı ayrı ayrı yazılır. Bir kalemin dolması diğerinden karşılanmasını sağlamaz.
Bu ayrımın önemi, hangi kalemin önce tükendiğini bilmekte yatar. Maddi zararlar çoğu dosyada limitin altında kalır; limitin gerçekten yetmediği yer bedeni zararlardır. Kalabalık bir araçta birden fazla kişinin yaralandığı tek bir kazada kaza başına toplam limit, kişi başına hesaplanan taleplerin toplamını karşılamayabilir. Boşluğu kapatmak isteyen sürücünün başvurduğu kalem ihtiyari mali mesuliyettir.
Kusur oranı ödemeyi nasıl bölüyor?
Zorunlu trafik sigortası kusur oranına göre öder: yüzde yüz kusurlu olduğunuz kazada karşı tarafın zararının tamamı poliçenizden karşılanır, kusur paylaşıldığında her poliçe kendi payı kadar öder. Kusur önce kaza tespit tutanağıyla belirlenir; taraflar anlaşamazsa dosya eksper incelemesine, oradan da sonuç çıkmazsa tahkime taşınır.
Kusur tespitinin ham maddesi veridir: poliçe, hasar ve kaza kayıtları merkezî olarak tutulur ve dosyalar bu havuz üzerinden eşleştirilir. SBM Merkez Müdürü Serkan Avcı, sektörün ortak veri altyapısının hasar ekosistemini nasıl yönettiğini anlatıyor. Aynı kayıt, primi belirleyen hasarsızlık basamağınızın da kaynağıdır.
Karşı taraf sigortasız ya da kaçtıysa
Zorunlu bir sigortanın yaptırılmamış olması, zarar görenin tazminatsız kalması anlamına gelmez. Poliçesi bulunmayan, plakası tespit edilemeyen ya da çalınmış bir aracın yol açtığı kazalarda devreye giren yapı Güvence Hesabıdır; sistem, zorunlu sigortaların dışında kalan boşluğu kapatmak için kurulmuştur ve ağırlıklı olarak bedeni zararlara bakar.
Bu güvenlik ağı sınırsız değildir. Başvurunun kendi usulü, belgesi ve süresi vardır; ödenen tutar sorumlu sürücüye rücu edilir. Güvence Hesabı Genel Müdürü Özgür Öntürk, kimlerin hangi durumda yararlanabildiğini ayrıntısıyla açıklıyor. Yapının varlığı, sigortasız araç kullanmanın yaptırımsız kaldığı anlamına gelmez.
Bedeni hasar dosyaları neden yıllarca sürüyor?
Maddi hasarda tazminat, onarım faturasıyla kısa sürede kapanır. Bedeni hasarda ise ödenecek tutarın hesaplanabilmesi için önce tedavinin tamamlanması, ardından kalıcı sakatlık oranının sağlık kurulu raporuyla belirlenmesi gerekir. Bu adımlar tek başına aylar alır ve rapor sonucu değişirse hesap baştan kurulur.
İkinci katman aktüeryal hesaptır: destekten yoksun kalma tazminatı, zarar görenin geliri, yaşı, beklenen çalışma süresi ve desteğin bölüşüldüğü kişiler üzerinden kurulur. Dosyanın yıllar sonra yeniden canlanabilmesinin sebebi budur. Aksigorta Hukuk ve Bedeni Hasar Grup Müdürü Hande Selanik, on yıl önce açılmış bir dosyanın bugün hâlâ nasıl gündemde kalabildiğini anlatıyor.
Fiyat serbest değilse neden şirketler farklı fiyat veriyor?
Zorunlu ürünlerde tarife serbest bırakılmamıştır ama şirketler aynı çerçevenin içinde farklı yerlerde durabilir. Primi hareket ettiren değişkenler bellidir: hasarsızlık basamağı, aracın tescil ili, kullanım tipi, araç sınıfı ve sigorta ettirenin geçmiş hasar kaydı. Aynı sürücü için iki şirketin farklı fiyat vermesi, aynı riski farklı ağırlıklandırmasından doğar.
Yön, riskin gitgide daha kişisel ölçülmesine doğrudur. AXA Türkiye CEO'su Yavuz Ölken, trafik sigortasında hiper kişiselleşmeyi bu çerçevede ele alıyor: ortalama sürücü üzerinden kurulan fiyat, gerçek sürüş davranışını ölçen bir modele yaklaştıkça iyi sürücü ile kötü sürücü arasındaki fark açılır.
Sık sorulan sorular
Aracım tamir edildi ama değerini kaybetti, bunu kim öder?
Onarım masrafının yanında aracın ikinci el piyasasındaki kaybı ayrı bir zarar kalemidir ve kusurlu tarafın zorunlu trafik poliçesinden talep edilir. Talep, aracın yaşı, kilometresi ve hasarın niteliğine göre hesaplanır. Aksigorta Genel Müdür Yardımcısı Soner Akkaya bu kaybın kim tarafından ve nasıl karşılandığını anlatan bölümde konuyu ayrıntılandırıyor; kalem değer kaybı başlığı altında düzenlenir.
Poliçeyi hiç yaptırmazsam ne olur?
İki ayrı sonuç doğar. Birincisi idari yaptırımdır: geçerli poliçesi olmayan araç trafikten men edilir ve para cezası uygulanır. İkincisi ve ağır olanı, kaza hâlinde karşı tarafın bütün zararının sürücünün kendi malvarlığından karşılanmasıdır. Güvence Hesabı zarar görene ödeme yapsa bile bu tutarı sorumlu kişiye geri döner.
Kendi aracımdaki hasarı hiçbir şekilde karşılamaz mı?
Kendi poliçeniz karşılamaz, çünkü teminat karşı tarafa verdiğiniz zarar için kuruludur. Ancak kusur karşı taraftaysa kendi aracınızın onarımını onun zorunlu trafik poliçesinden isteyebilirsiniz. Kusurun size ait olduğu ya da paylaşıldığı durumda kendi aracınızda kalan zarar için tek yol kasko poliçesidir.
Hasarsızlık indirimim başka şirkete geçtiğimde korunur mu?
Basamak sigortalıya ve araca bağlı olarak merkezî kayıtta tutulduğu için şirket değiştirmek kazanılmış indirimi silmez; yeni şirket aynı kayıttan okur. İndirimi düşüren şey şirket değişikliği değil, poliçe döneminde bildirilen kusurlu hasardır. Poliçenin yenilenmeden uzun süre boşta bırakılması ise kademenin korunmasını zorlaştırır.
