AYRINTILI AÇIKLAMA
Nakliyat sigortası nasıl çalışır?
Üç ayrı poliçeyi kapsayan bir ailedir: emtia nakliyat yükü, tekne sigortası gemiyi, taşıyıcı sorumluluğu ise nakliyecinin yüke karşı hukuki sorumluluğunu korur. Yükün sigortalı olması taşıyıcının sorumlu olmadığı anlamına gelmez; ikisi ayrı hesaplardır ve sigortacı ödedikten sonra taşıyıcıya rücu edebilir. Teminatın kapsamı uluslararası kloz setleriyle belirlenir ve dar bir set ile geniş bir set arasındaki fark hasar anında ödeme çıkıp çıkmamasını belirleyebilir. Limanda bekleyen yükün, aktarmanın ve depolamanın kapsamda olup olmadığı ayrıca kontrol edilir.
Sefer poliçesi mi abonman mı: bildirimin kritik yeri
Tek bir yolculuk için düzenlenen poliçe, tanımlanmış bir güzergâhtaki yükü baştan sona kapsar ve o yolculukla biter. Düzenli ihracat ya da ithalat yapan bir firma için bu yöntem her sevkiyatta yeniden teklif almak anlamına geldiğinden pratik değildir.
Yaygın çözüm abonman sözleşmesidir: şartlar ve fiyat bir kez kurulur, firma her sevkiyatı belirlenen biçimde bildirir, teminat otomatik işler. Sistemin can alıcı yeri bildirimdir; atlanan bir sevkiyatın teminatsız kaldığı çoğu zaman ancak hasar günü fark edilir. Bazı sözleşmeler kasıt bulunmayan bir unutmayı kurtaran madde taşır, ama bu madde her poliçede yoktur.
Sigorta bedeli nasıl kuruluyor?
Yükün sigorta bedeli çoğu zaman fatura tutarına eşit değildir. Hasar hâlinde kayıp yalnızca malın değeri değil, o malı oraya getirmek için ödenen navlun ve gümrük masraflarıdır; bu kalemler bedele eklenir.
Üstüne bir de umulan kâr payı konur, çünkü yük yerine ulaşsaydı satılacak ve bir kazanç doğuracaktı. Payın oranı taraflarca kararlaştırılır ve poliçede yazılıdır. Bedelin düşük kurulması, hasarda ödemenin oranlı biçimde kısılmasına yol açar; bunun karşılığı sözlükte eksik sigorta başlığıdır.
Menfaat ne zaman kime geçiyor?
Bir yükü sigortalatması gereken taraf, hasar anında zarara uğrayacak olan taraftır. Bu da alım satım sözleşmesindeki teslim şekline bağlıdır: risk yük gemiye yüklendiğinde mi geçiyor, varış limanında mı, yoksa alıcının deposunda mı.
Uygulamadaki en sık hata, iki tarafın da sigortayı diğerinin yaptırdığını varsayması ve yükün teminatsız yola çıkmasıdır. İkinci sık hata bunun tersidir: ikisi de poliçe yaptırır, ama ödemeyi yalnızca sigortalanabilir menfaati olan taraf alabilir ve diğerinin ödediği prim boşa gitmiş olur.
Müşterek avarya: yükünüz sağlamken doğan borç
Deniz taşımacılığına özgü, başka hiçbir branşta karşılığı olmayan bir kural vardır. Ortak tehlikeden kurtulmak için bilerek bir fedakârlık yapılırsa (yükün bir bölümünün denize atılması, yangını söndürmek için ambara su verilmesi, geminin bir sığınma limanına çekilmesi) doğan zarara kurtulan bütün menfaatler değerleri oranında katılır.
Sonuç şudur: sizin konteyneriniz hiç zarar görmemişken bile ortak zarara katılma borcunuz doğar ve yük, bu borç için güvence verilene kadar limanda tutulabilir. Poliçe bu katılma payını üstlendiği için asıl işlevini burada gösterir. ECB Brokerlik Genel Müdürü Cenk Ecevit, yük ve deniz sigortalarının işleyişini bu başlıklarla birlikte anlatıyor.
Hasar anındaki ilk saatler: gözetim ve çekince
Yük hasarlı ya da eksik teslim alındığında iki iş aynı anda yürür. Birincisi tespittir: bağımsız bir gözetim şirketi hasarın niteliğini ve nedenini kayda geçirir. Ambalajın, istifin ve konteynerin durumu, sonradan tartışılacak her şeyin dayanağıdır.
İkincisi taşıyıcıya karşı hakkın korunmasıdır. Teslim alırken belgeye çekince yazılmaz ve süresinde ihbar yapılmazsa taşıyıcı sorumluluktan kurtulabilir; sigortacı ödeme yapsa bile rücu hakkını yitirir ve bu kayıp poliçe şartlarına göre sigortalıya yansıyabilir. Kurtarılabilen malın değeri de hesaba ayrıca girer; karşılığı sovtaj kalemidir.
Savaş ve grev rizikoları ayrı yazılır
Standart teminat setleri savaş, iç savaş, terör ve grev kaynaklı zararları kapsam dışında tutar. Bu rizikolar poliçeye eklenen ayrı klozlarla, ayrı bir prim ve ayrı kurallarla geri alınır.
Ek teminatın kendine özgü yanı kısa sürede feshedilebilmesi ve belirli deniz alanları ilan edilerek ek prim istenebilmesidir; gerilimin arttığı bir bölgeye giren gemi için fiyat sefer sırasında değişebilir. Lockton Omni Genel Müdürü Ülkem Gürdeniz, jeopolitik gerilimin denizcilik sigortasına etkisini bu mekanizma üzerinden anlatıyor.
Sık sorulan sorular
Taşıyıcının sorumluluk limiti neden yükün değerinden düşük olabiliyor?
Taşıma hukuku, taşıyıcının sorumluluğunu yükün gerçek değerine değil çoğu zaman ağırlık ya da paket başına hesaplanan bir üst sınıra bağlar. Değerli ama hafif bir yükte bu sınır gerçek zararın çok altında kalır. Aradaki fark yalnızca yükün kendi poliçesiyle kapanır; taşıyıcının sigortalı olması o boşluğu doldurmaz.
Alıcı sigortalattıysa satıcının riski nerede biter?
Teslim şeklindeki risk geçiş noktasında biter, faturanın kesildiği anda değil. Bedeli tahsil edilmemiş bir yükte satıcı, risk karşı tarafa geçmiş olsa bile ödenmeme ihtimaliyle karşı karşıya kalır; bu ayrı bir başlıktır ve karşılığı alacak sigortasıdır. Nakliyat poliçesi malın zararını karşılar, alıcının borcunu değil.
Depoda beklerken doğan hasar hangi poliçeye düşer?
Bu, teminatın nerede başlayıp nerede bittiğine bakılarak çözülür. Poliçe yolculuk boyunca ve genellikle varışta tanımlı bir süre depolamayı da kapsar; süre dolduktan sonra ya da yolculukla ilgisi olmayan bir depolamada koruma işyeri poliçesine geçer. Aktarma noktalarındaki bekleme, iki poliçe arasındaki en sık boşluk yeridir.
Konteynerden yük eksik çıkarsa bu hırsızlık sayılır mı?
Mühür sağlamsa ve eksiklik varışta ortaya çıkıyorsa olay çoğu zaman hırsızlık olarak değil, yükleme eksikliği olarak değerlendirilir; bu ayrım teminatın kapsamını doğrudan değiştirir. Yükleme sırasında tutulan tartı ve sayım kayıtları bu yüzden hasar dosyasının en belirleyici belgesi olur.
