AYRINTILI AÇIKLAMA
Mühendislik sigortaları nasıl çalışır?
Bir şantiye ile işleyen bir fabrika aynı poliçeyle korunmaz. İnşaat all risk poliçesi yapım sürecindeki ani ve beklenmedik zararları, montaj all risk kurulum aşamasını, makine kırılması ise çalışır durumdaki ekipmanın iç arızalarını kapsar. Elektronik cihaz sigortası bilgisayar ve tıbbi cihaz gibi hassas ekipman içindir. Bu branşın ayırt edici yanı, teminatın proje süresine bağlı olması ve genellikle işverenin, yüklenicinin ve alt yüklenicilerin aynı poliçede birlikte sigortalı olmasıdır. Yurt dışı müteahhitlik projelerinde teminat çoğu zaman reasürans kapasitesiyle birlikte kurulur.
Proje takvimi poliçeye nasıl çevriliyor?
Bu branşta poliçe dönemi takvim yılına değil işin kendisine bağlanır ve üç ayrı evre içerir: yapım süresi, test ve devreye alma dönemi, ardından bakım devresi. Sürenin uzaması hâlinde teminatın kendiliğinden devam etmemesi, şantiyelerde en sık yaşanan boşluktur; gecikme öngörüldüğü anda zeyilname ile süre uzatılmalıdır.
Evreler arasında en yoğun hasar dönemi çoğu projede test aşamasıdır: sistem ilk kez yük altına alınır, tasarım ve montaj hataları o anda görünür hâle gelir. Bu yüzden test süresi poliçede ayrı tanımlanır ve çoğunlukla sınırlanır. Bakım devresi teminatı ise iki farklı genişlikte yazılabilir; dar olanı yalnızca yüklenicinin bakım için sahaya dönüşünde verdiği zararı, geniş olanı yapım döneminden kaynaklanan sonradan ortaya çıkan zararı da kapsar.
Neden işveren, yüklenici ve alt yükleniciler aynı poliçede?
Bir şantiyede aynı iş üzerinde çalışan onlarca taraf vardır ve hasarın hangi tarafın kusurundan doğduğunu tespit etmek haftalar alabilir. Herkesin aynı poliçede sigortalı olması bu tartışmayı işin akışından çıkarır: zarar ödenir, sigortacı da poliçede birlikte sigortalı olan taraflara rücu edemez.
Bu sonucu doğuran şey poliçeye eklenen çapraz sorumluluk klozudur; teminat, her sigortalıyı diğerine karşı ayrı bir taraf gibi ele alır. Klozun bulunmadığı ya da alt yüklenicilerin sigortalı sıfatına açıkça eklenmediği projelerde, ödenen tazminat kısa süre sonra taraflar arasında bir rücu davasına dönüşür ve şantiyede işbirliği bozulur.
All risk ile makine kırılması arasındaki sınır nerede?
Ayrımın ölçüsü zarara neyin yol açtığıdır. İnşaat ve montaj all risk poliçeleri dışarıdan gelen ani ve beklenmedik etkileri karşılar: düşme, çarpma, yangın, fırtına, hırsızlık. Makine kırılması ise ekipmanın kendi içinden doğan arızayı, yani malzeme yorulmasını, yağlama hatasını, kısa devreyi ve dengesizlik kaynaklı kırılmayı üstlenir.
İhtilaflar tam olarak geçiş noktasında çıkar. Kurulumu biten ve işletmeye alınan bir tesis artık montaj poliçesinin değil işletme dönemi poliçelerinin konusudur; devrin hangi tarihte gerçekleştiği yazılı olarak belirlenmemişse, arızanın hangi poliçeye ait olduğu tartışılır. Geçiş tarihi, geçici kabul tutanağı gibi somut bir belgeye bağlanmalıdır.
Yurt dışı projede teminatı kim taşıyor?
Türk müteahhitlerin yurt dışındaki işlerinde teminat iki katmanlı kurulur. Projenin bulunduğu ülkenin mevzuatı, poliçenin çoğu zaman yerel bir sigortacı tarafından düzenlenmesini zorunlu kılar; taşıma kapasitesi ise büyük ölçüde uluslararası reasürans piyasasından gelir. Yerel poliçe kapıyı açar, kapasiteyi arkadaki program taşır.
Teminat listesini belirleyen asıl belge ise işveren şartnamesidir: hangi teminatların, hangi limitlerle ve kimin lehine düzenleneceği ihale dosyasında yazar. Reasürans brokeri Erhan Ergüneş, dev projelerde karşılaşılan risklerin hangi çözümlerle karşılandığını bu çerçevede anlatıyor. Şartname ile poliçe arasındaki en küçük uyumsuzluk, hakediş aşamasında sorun çıkarır.
Fiziksel hasarın ötesi: gecikmenin kendisi bir zarar
Bir yatırım projesinde en büyük kayıp çoğu zaman yanan ekipmanın bedeli değil, devreye alınamayan tesisin geciken gelirdir. Kredi geri ödemesi takvime göre işlemeye devam eder, satış sözleşmelerindeki teslim taahhütleri gecikir. Bu kaybı karşılayan teminat, yapım dönemi için düzenlenen ve kâr kaybı mantığıyla çalışan ayrı bir uzantıdır; ana poliçenin içinde kendiliğinden bulunmaz.
Projenin mali güvenliğinin diğer ayağı ise yüklenicinin işi tamamlayamaması ihtimaline karşı kurulur ve bu sigortanın değil teminat mektubu benzeri ürünlerin alanıdır. Maher Holding Sigorta Grubu Başkanı Ahmet Yaşar, kefalet sigortasının ve bina tamamlama teminatının hangi boşluğu doldurduğunu anlatıyor.
Sık sorulan sorular
Tasarım hatasından doğan zarar kapsamda mı?
Bu, poliçeye eklenen klozun derecesine bağlıdır ve tek bir cevabı yoktur. Dar kurgularda hatalı tasarımın hem kendisi hem sonuçları teminat dışıdır; daha geniş kurgularda hatalı tasarlanan parçanın kendisi kapsam dışı kalırken onun yol açtığı diğer zarar ödenir. En geniş kurguda ise ikisi de karşılanabilir. Prim farkının önemli bir kısmı bu tercihten doğar, dolayısıyla teklifte hangi kademenin yazıldığı sorulmalıdır.
Şantiyedeki iş makineleri de bu poliçede mi?
Genellikle ayrı bir bölümde ve ayrı bedelle sigortalanır; inşaat makineleri, iş makineleri ve şantiye tesisleri ana yapının sigorta bedeline dahil edilmez. Kapsam da farklıdır: makinenin devrilmesi ya da düşmesi teminat içindeyken, karayolunda seyir hâlindeki hasarı motorlu araç poliçelerinin konusudur. Bedel yazılmayan makine hasarda teminatsız kalır.
Deprem ve sel şantiyede teminat kapsamında mı?
Doğal afetler bu branşta çoğunlukla ek teminat olarak ve ayrı muafiyetle yazılır; şantiyenin konumuna göre kabul edilip edilmeyeceği ayrıca değerlendirilir. Dere yatağına yakın bir güzergâhta çalışan bir altyapı projesinde sel teminatı, tesisin en pahalı kalemi olabilir. Kazı sırasında açıkta bekleyen imalatın koruma önlemleri de teminatın şartı hâline getirilebilir.
