AYRINTILI AÇIKLAMA
Eksik sigorta nasıl çalışır?
1.000.000 TL değerindeki bir kıymeti 500.000 TL üzerinden sigortalattıysanız, sigortacı riskin yarısını üstlenmiş sayılır. 100.000 TL'lik kısmi bir hasarda size 50.000 TL ödenir; hasar sigorta bedelinin çok altında olsa bile. İnsanların en çok şaşırdığı kural budur: prim düşük olsun diye bedeli düşük yazmak, hasarda tazminatı aynı oranda düşürür.
Oran nasıl hesaplanıyor?
Hesap tek bir kesirle kurulur: poliçedeki sigorta bedelinin, hasar anındaki gerçek değere oranı. Ödenecek tazminat, tespit edilen hasar tutarının bu oranla çarpılmasıyla bulunur. Kritik nokta şudur: karşılaştırma poliçe düzenlenirkenki değere göre değil, hasar anındaki değere göre yapılır. Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde bir poliçe, düzenlendiği gün doğruyken hasar günü eksik hâle gelebilir.
Bir örnek mekanizmayı görünür kılar. Gerçek değeri 4.000.000 TL olan bir tesis 3.000.000 TL üzerinden sigortalanmışsa oran dörtte üçtür. 800.000 TL'lik kısmi bir hasarda ödeme 600.000 TL olur ve aradaki 200.000 TL sigortalıda kalır — hasar sigorta bedelinin çok altında olmasına rağmen. Ardından varsa muafiyet de bu tutardan düşülür.
Kısmi hasarda neden daha çok can yakıyor?
Tam hasarda eksik sigortanın etkisi zaten görünürdür: poliçe ne yazıyorsa o ödenir ve eksik kalan kısım açıkça ortadadır. Sigortalıyı asıl şaşırtan, kısmi hasarlardır. 200.000 TL'lik bir hasarın 5.000.000 TL sigorta bedeli olan bir poliçede tam ödeneceği varsayılır; oysa gerçek değer 10.000.000 TL ise ödeme yarıya iner.
Bunun altındaki mantık şudur: sigortacı, prim aldığı oran kadar riski üstlenmiştir. Bedelin yarısı üzerinden prim ödenmişse riskin yarısı sigortalıda kalmıştır ve bu pay her hasarda geçerlidir. Kural cezalandırıcı değil, ödenen prim ile üstlenilen risk arasındaki dengeyi koruyucudur.
Eksik sigortanın uygulanmadığı poliçeler
Her poliçede bu oranlama yapılmaz. Birinci risk esasıyla düzenlenen poliçelerde sigortalı, kıymetin tamamını değil olası azami hasarı sigortalar ve eksik sigorta kuralı uygulanmaz; teminat limitine kadar olan hasar tam ödenir. Hırsızlık ve bazı sorumluluk teminatları sık sık bu esasa göre kurulur.
İkinci istisna, poliçeye eksik sigorta uygulanmayacağını açıkça yazan düzenlemelerdir. Bu düzenlemenin bulunduğu poliçelerde belirli bir tolerans sınırına kadar bedel eksikliği görmezden gelinir. Her iki durumda da bu, poliçede yazılı olması gereken bir özel şarttır — varsayılmaz, sorulur.
Yenilemede eksik sigortayı önlemek
Eksik sigorta, hasar gününde fark edilen ama yenileme gününde önlenebilen bir sorundur. Aşağıdaki dört adım, yılda bir kez yapıldığında bu riski büyük ölçüde ortadan kaldırır.
- Bina için güncel yeniden yapım maliyetini, eşya ve makine için bugünkü yenileme bedelini yeniden hesaplayın.
- Stok kalemini yıl ortalamasına göre değil, dönem içindeki azami seviyeye göre belirleyin.
- Yıl içinde yapılan yatırımları, eklenen makineleri ve tadilatları poliçeye zeyilname ile işletin.
- Poliçede eksik sigorta kuralının uygulanıp uygulanmadığını ve varsa tolerans sınırını yazılı olarak teyit edin.
Sık sorulan sorular
Eksik sigorta olduğumu hasardan önce nasıl anlarım?
Poliçedeki sigorta bedelini, sigortalanan kıymetin bugünkü değeriyle karşılaştırmak yeterlidir; bu karşılaştırma yılda bir kez yapıldığında sorun büyük ölçüde önlenir. Büyük ve karmaşık risklerde bağımsız bir değerleme raporu hem doğru bedeli verir hem de hasar anında ispat kolaylığı sağlar.
Aynı poliçede bazı kalemler eksik, bazıları doğru bedelle. Ne olur?
Eksik sigorta kontrolü kural olarak her kalem için ayrı yapılır. Bedeli doğru belirlenmiş kalemin hasarı tam ödenirken, eksik bedelli kalemin hasarı oranlanarak ödenir. Bu yüzden poliçedeki toplam rakama bakmak yanıltıcıdır; kontrol satır satır yapılmalıdır.
Enflasyon yüzünden eksik kaldıysam bu bir kusur sayılır mı?
Kural, kusur aramaz; bedel ile gerçek değer arasındaki oranı ölçer. İyi niyetle belirlenmiş ama zamanla eksik kalmış bir bedel de aynı sonucu doğurur. Bu yüzden enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde bedel güncellemesi, poliçe yönetiminin isteğe bağlı değil zorunlu bir parçasıdır.
Eksik sigorta tespitini kim yapıyor?
Tespit, hasar dosyasında görevlendirilen eksperin raporuyla yapılır; rapor hem hasar tutarını hem de kıymetin hasar anındaki gerçek değerini içerir. Sigortalı bu değerlendirmeye itiraz edebilir ve kendi değerleme belgelerini dosyaya sunabilir. Bu yüzden fatura, değerleme raporu ve yatırım kayıtlarının saklanması önemlidir.
