AYRINTILI AÇIKLAMA
Sovtaj nasıl çalışır?
Yanan bir deponun hurdası, pert olan bir aracın kalan parçaları hâlâ bir şey eder. Bu değer sigortalıda kalıyorsa tazminattan düşülür; sigortacıya bırakılıyorsa düşülmez ve sigortacı satarak tahsil eder. Hasar görüşmelerinde en çok tartışılan kalemlerden biridir, çünkü sovtajın kimde kalacağı ödemenin net tutarını doğrudan değiştirir.
Sovtajın kimde kalacağı ödemeyi nasıl değiştiriyor?
İki senaryo farkı somutlaştırır. Bir makinenin hasar tutarı 500.000 TL, hurda değeri 60.000 TL olsun. Hurda sigortalıda kalıyorsa tazminattan 60.000 TL düşülür ve 440.000 TL ödenir; sigortalının elinde ayrıca satabileceği bir hurda kalır. Hurda sigortacıya bırakılıyorsa 500.000 TL'nin tamamı ödenir ve hurdanın satışı sigortacının işi olur.
İki seçenek matematiksel olarak eşit görünür ama pratikte değildir. Hurdayı satmak zaman, alıcı bulmak ve çoğu zaman nakliye gerektirir; tahmin edilen değerle gerçekleşen satış fiyatı da örtüşmeyebilir. Bu yüzden hurdanın kimde kalacağı, ödeme tutarından bağımsız olarak ayrıca konuşulması gereken bir karardır.
Sovtaj değeri nasıl belirleniyor?
Değer tespiti hasar dosyasındaki eksper raporunun bir parçasıdır ve genellikle piyasadaki hurda veya ikinci el fiyatları üzerinden yapılır. Bazı büyük hasarlarda sigortacı hurdayı açık artırma veya teklif toplama yoluyla satışa çıkarır; bu yöntem tahmini değer yerine gerçekleşen fiyatı verdiği için tartışmayı da azaltır.
Sigortalı açısından itiraz noktası genellikle şudur: rapordaki hurda değeri, sigortalının fiilen elde edebileceğinden yüksek belirlenmiştir. Böyle bir durumda somut teklif belgeleri sunmak en etkili yoldur. Hurdanın hiçbir alıcısı yoksa ya da bertarafı masraf gerektiriyorsa, bu masrafın da hesaba katılması talep edilebilir.
Sovtajı almak ne zaman avantajlı?
Hasarlı kıymetin sizde kalması, ondan hâlâ bir değer üretebiliyorsanız mantıklıdır: yedek parça olarak kullanılabilecek bir makine, kısmen kurtarılabilecek stok ya da kendi kanalınızla daha iyi fiyata satabileceğiniz bir araç. Bu durumda tazminattan düşülen tutardan fazlasını elde edebilirsiniz.
Buna karşılık depolama yeri, bertaraf yükümlülüğü veya çevresel risk söz konusuysa hurdayı elinizde tutmak maliyet üretir. Tehlikeli madde içeren, yangın görmüş ya da bertarafı düzenlemeye tabi kıymetlerde sovtajı sigortacıya bırakmak çoğu zaman daha doğrudur. Karar, hurdanın piyasa değerinden çok elinizde tutmanın maliyetine göre verilmelidir.
Hangi branşlarda daha çok tartışılır?
Motor branşında sovtaj, pert kararlarının ayrılmaz parçasıdır: araç değeri ödenirken hurdanın kimde kalacağı ödemenin net tutarını belirler ve aracın kayıt durumu da bu tercihe bağlanabilir. Emtia ve stok hasarlarında ise kurtarılabilen malın satışa uygun olup olmadığı tartışılır — hasarlı ambalajla satılabilecek bir ürünün değeri sıfır değildir.
Yangın ve makine kırılması dosyalarında sovtaj tartışması teknik bir boyut kazanır: hasarlı ekipmanın onarılıp ikinci el olarak satılabilir olup olmadığı uzman görüşü gerektirir. Bu dosyalarda hurda değerinin doğru belirlenmesi, ödemenin yüzde onunu aşan farklar yaratabilir.
Sık sorulan sorular
Hurdayı sigortacıya bırakmak zorunda mıyım?
Zorunlu değildir; bu bir tercihtir ve dosya kapanmadan önce netleştirilir. Hurdanın sizde kalması hâlinde değeri tazminattan düşülür, sigortacıya bırakılması hâlinde düşülmez. Karar verirken hurdanın gerçekten satılabilir olup olmadığını ve depolama ile bertaraf maliyetini hesaba katın.
Rapordaki hurda değerine itiraz edebilir miyim?
Evet. En etkili itiraz, somut belge sunmaktır: hurdacı veya ikinci el alıcıdan alınmış yazılı teklifler, rapordaki tahmini değerin gerçekle örtüşmediğini gösterir. Hurdanın hiç alıcısı yoksa veya bertarafı masraflıysa bu durumun da dosyaya yazılması talep edilmelidir.
Sovtaj tam hasarda da uygulanır mı?
Evet ve en çok orada gündeme gelir; tam hasarda kıymetin tamamı ödendiği için geriye kalan maddi değerin kime ait olacağı netleşmek zorundadır. Kısmi hasarlarda ise sovtaj yalnızca değiştirilen parçaların hurda değeri kadar bir kalem olarak görünür ve çoğu zaman küçüktür.