AYRINTILI AÇIKLAMA
Tazminat nasıl çalışır?
Amacı zararı gidermektir, kazanç sağlamak değil. Hesap şöyle kurulur: tespit edilen hasar tutarından muafiyet ve varsa sovtaj düşülür, eksik sigorta varsa oran uygulanır, sonuç sigorta bedelini aşamaz. Bu yüzden aynı olayda iki farklı poliçe çok farklı tazminat üretebilir; fark ödeme isteğinde değil, poliçenin kurgusundadır.
Ödeme ne zaman yapılır?
Ödeme yükümlülüğü, hasarın ve tutarın belirlenmesi için gereken belge ve incelemenin tamamlanmasıyla doğar. Dosyanın hangi belgelerle tamamlanmış sayılacağı poliçede ve talep yazısında belirtilir; eksik belge süreci durdurur. Bu yüzden istenen evrakın tek seferde ve eksiksiz gönderilmesi, ödemeyi hızlandırmanın en etkili yoludur.
Tutarın tamamı üzerinde uzlaşılamadığı durumlarda tartışmasız kısmın önce ödenmesi mümkündür. Büyük hasarlarda, işin ayağa kaldırılması için avans niteliğinde ara ödeme yapılması da uygulamada görülür. İkisi de otomatik değildir; talep edilmesi gerekir ve talep yazılı olduğunda sonuç verir.
Yenileme değeri mi, eskimişlik düşülmüş değer mi?
Aynı hasar, iki farklı değer esasında çok farklı tazminat üretir. Rayiç değer esasında beş yıllık bir cihazın yerine ödenen tutar, o cihazın bugünkü ikinci el değeridir. Yenileme değeri esasında ise yerine yenisinin konması için gereken tutar ödenir ve eskimişlik düşülmez.
Yenileme değeri teminatı poliçede ayrıca yazılır ve genellikle iki koşulla gelir: hasarlı kıymetin gerçekten yenilenmiş olması ve yenilemenin makul bir süre içinde yapılması. Yenileme yapılmazsa ödeme rayiç değere iner. Bu koşulun farkında olmamak, tazminatın beklenenden düşük çıkmasının en yaygın sebeplerinden biridir.
Tazminatı kim alır?
Ödemenin muhatabı her zaman poliçedeki sigortalı olmayabilir. Kredi ile alınmış bir konut ya da makinede, poliçeye alacaklı kurumun lehtar olarak yazılması yaygındır; bu durumda tazminat, alacak tutarına kadar önce o kuruma ödenir. Kiralanan bir işyerinde ise bina ve demirbaş hasarının kime ödeneceği, kira sözleşmesindeki sorumluluk paylaşımına ve poliçenin kimin adına düzenlendiğine bağlıdır.
Bu yüzden poliçe alınırken sorulacak sorulardan biri şudur: hasar hâlinde ödeme kime yapılacak? Cevabı hasar günü öğrenmek, onarımın finansmanını planlamayı imkânsız kılar. Lehtar kaydı bulunan poliçelerde onarımın ne zaman başlayabileceği de bu sıraya bağlıdır: ödeme alacaklı kuruma gittiğinde, işin finansmanı için ayrıca bir mutabakat gerekir.
Tazminat vergiye tabi mi, alacaklılara karşı korunur mu?
Tazminatın işlevi bir kaybı gidermektir; bu yüzden zararı karşılayan ödeme, ticari kazanç gibi ele alınmaz. Ancak işletmelerde muhasebe tarafında durum daha ayrıntılıdır: sigorta tazminatı ile hasar gören varlığın defter değeri arasındaki fark, muhasebe kayıtlarına yansır ve sonuç işletmenin kendi vergi hesabına girer. Bu, işletmeler için mali müşavire sorulması gereken bir başlıktır.
İkinci soru alacaklılarla ilgilidir. Poliçede rehin veya lehtar kaydı bulunuyorsa tazminat öncelikle o kayda göre dağıtılır. Böyle bir kayıt yoksa tazminat sigortalıya ödenir ve genel hükümler geçerli olur. Bu ayrım, kredili varlıklarda hasar sonrası planlamanın ilk adımıdır.
Sık sorulan sorular
Tazminatım eksik ödendi, itiraz süresi var mı?
İtiraz için önce sigortacının kendi kanalına yazılı başvuru yapılır; sonuç alınamazsa uyuşmazlık Sigorta Tahkim Komisyonu ya da mahkeme yoluyla ele alınır. Sigorta sözleşmesinden doğan talepler zamanaşımına tabidir, bu yüzden itiraz bekletilmemelidir. Ödemeyi kabul ettiğinize dair bir ibra imzalamadan önce tutarın doğruluğundan emin olun.
Onarımı kendim yaptırırsam tazminatım değişir mi?
Poliçe anlaşmalı servis kullanımını şart koşuyorsa, dışarıda yaptırılan onarımda ödeme sınırlanabilir. Böyle bir şart yoksa, sigortacının tespitinden önce onarıma başlamamak kritiktir; tespit yapılmadan yapılan onarım hasarın nedenini ve tutarını ispatlanamaz hâle getirir. Doğru sıra, tespiti beklemek ve onarım tekliflerini dosyaya sunmaktır.
Tazminat aldıktan sonra poliçem devam eder mi?
Poliçe kural olarak dönem sonuna kadar yürürlükte kalır; ancak bazı poliçelerde ödenen tazminat kalan dönem için teminat tutarından düşülür, bazılarında teminat yenilenir. Hangisinin geçerli olduğu poliçede yazar. Tam hasar hâlinde ise sigortalı menfaat ortadan kalktığı için poliçe sona erebilir.
Aynı olay için hem sigortadan hem karşı taraftan tazminat alabilir miyim?
Hayır. Zarar bir kez tazmin edilir; sigortacınız ödeme yaptıktan sonra halefiyet gereği sizin haklarınıza geçer ve kusurlu tarafa kendisi başvurur. Muafiyet gibi sizde kalan kısımlar ise sizin talebiniz olarak durur. İki taraftan da tam ödeme almak, sebepsiz zenginleşme sonucunu doğuracağı için mümkün değildir.
