AYRINTILI AÇIKLAMA
Havacılık sigortası nasıl çalışır?
Gövde teminatı uçağın kendisini, sorumluluk teminatı ise yolculara ve yerdeki üçüncü kişilere verilen zararı karşılar. Bir yolcu uçağının sorumluluk limiti milyar dolar ölçeğine çıkabildiği için bu risk hiçbir şirketin tek başına taşıyabileceği bir yük değildir; kapasite reasürans yoluyla uluslararası piyasaya dağıtılır. Dronelar aynı mantığın küçük ölçekli hâlidir ve ticari kullanımda sorumluluk teminatı ayrı bir başlık olarak konuşulur. Pilot lisansı, uçuş saati ve bakım kayıtları teminatın şartları arasındadır.
Gövde ile savaş rizikoları neden ayrı poliçede?
Hava aracının kendisine gelen zarar iki ayrı sözleşmeye bölünür. Standart gövde teminatı kaza, çarpma, sert iniş ve yerdeki hasar gibi rizikoları karşılar; kaçırma, sabotaj, terör ve savaş kaynaklı kayıplar kapsam dışında bırakılıp ayrı bir teminatla geri alınır.
Ayrımın nedeni riskin doğasıdır: birincisi teknik veriyle fiyatlanabilir, ikincisi siyasi ve ani biçimde değişir. Savaş rizikoları teminatı ayrı klozlarla kurulur, kısa sürede feshedilebilir ve belirli hava sahaları için ek prim istenebilir; bir bölgedeki gerilim oraya uçan filonun maliyetini haftalar içinde değiştirir.
Yolcuya karşı sorumluluğun hukuki tabanı
Limitin neden bu ölçekte olduğunu anlamak için sorumluluğun kaynağına bakmak gerekir. Uluslararası taşımacılıkta yolcuya karşı sorumluluk belirli bir basamağa kadar taşıyıcının kusuru aranmadan doğar; taşıyıcı ancak o basamağın üstünde kusursuzluğunu ileri sürebilir.
Sigorta tarafındaki karşılığı, tek bir olayda çok sayıda talebin aynı anda gelmesidir. Poliçedeki limit tek bir yolcuya değil olayın tamamına konduğu için büyük bir kazada bireysel ödemeler o limitin paylaşılmasıyla belirlenir. Tek olayda çok sayıda menfaatin birden etkilenmesi, birikim riskinin en saf örneklerinden biridir.
Kim sigortalı: malik, işletici, finansal kiralayan
Bir hava aracının etrafında birden fazla menfaat sahibi vardır: mülkiyeti elinde tutan taraf, aracı işleten havayolu, finansmanı sağlayan kiralayan ve kimi zaman bakımı üstlenen kuruluş. Poliçe bunların hepsini aynı anda korumak zorundadır.
Bu yüzden sözleşmeye, tarafların birbirinden bağımsız korunmasını sağlayan hükümler ve kiralayanın haklarını güvenceye alan ek belgeler girer. Kiralayan, poliçenin feshi ya da priminin ödenmemesi hâlinde önceden haberdar edilmeyi şart koşar; bir tarafın kural ihlali diğerinin teminatını kendiliğinden düşürmez.
Uçmayan uçağın riski
Zararların önemli bir bölümü havada değil yerde doğar: hangarda çarpma, çekici hatası, yükleme sırasında gövdeye verilen zarar, bakım esnasında oluşan hasar. Bunlar gövde teminatının kapsamındadır ama fiyat hesabında ayrı bir başlık olarak durur.
Yer tarafında ikinci bir katman daha vardır: yer hizmeti veren şirketin, bakım kuruluşunun ve havaalanı işletmecisinin kendi sorumluluk sigortası gerekir. Büyük bir yer hasarında dosyanın hangi poliçeden ödeneceği çoğu zaman teknik incelemenin sonucuna bağlıdır.
İnsansız araçta konuşulan teminat gövde değil sorumluluktur
Bir insansız hava aracının kendi bedeli çoğu zaman küçüktür; asıl risk düşerken bir kişiye ya da bir mala verebileceği zarardır. Bu yüzden ticari kullanımda masaya gelen başlık üçüncü kişilere karşı sorumluluk teminatıdır.
Teminatın şartları operasyonun kendisine bağlanır: uçuşun izinli bölgede yapılması, operatörün kayıtlı olması, görüş mesafesinin dışına çıkılmaması. Kamera taşıyan araçlarda ayrıca mahremiyet ihlalinden doğan talepler gündeme gelir ve bu, mal hasarından farklı bir teminat kalemidir.
Fiyatı belirleyen değişkenler neler?
Prim, gövde tarafında aracın sigorta bedeli üzerinden, sorumluluk tarafında seçilen limit üzerinden kurulur. İkisini birden etkileyen değişkenler filonun yaş ortalaması, uçulan güzergâhlar ve kullanılan havaalanlarının niteliğidir.
Operasyonun geçmiş kaydı ise fiyatı en çok hareket ettiren kalemdir; olay kaydı temiz bir filo, aynı büyüklükteki bir filodan belirgin biçimde farklı fiyatlanır. Serdar Tüfekçi, Anadolu Sigorta tarafında bu riskleri yöneten isim; uçakların, droneların ve pilotların nasıl sigortalandığını anlattığı bölüm arşivde.
Sık sorulan sorular
Özel pilotun kendi uçağı da aynı mantıkla mı sigortalanıyor?
Mantık aynıdır, ölçek küçülür. Gövde ve üçüncü kişi sorumluluğu yine iki ayrı başlıktır; teminatın şartı pilotun lisans türü, toplam ve tip üzerindeki uçuş saati ile aracın bakım kaydıdır. Uçuşun amacı da fiyata girer: eğitim uçuşu, kişisel kullanım ve ücret karşılığı taşıma aynı biçimde fiyatlanmaz.
Uçak yerdeyken zarar görürse gövde teminatı işler mi?
Kural olarak evet, ancak poliçe hareket hâlindeki ve park hâlindeki riski farklı tanımlayabilir ve yerde geçen süre için ayrı bir muafiyet uygulayabilir. Hasarın bakım sırasında oluşması hâlinde dosya, bakım kuruluşunun sorumluluğu tartışıldığı için tek başına gövde teminatıyla kapanmayabilir.
Yolcunun kendi seyahat poliçesiyle ilişkisi nedir?
İkisi ayrı hesaptır. Havayolunun poliçesi taşıyıcının sorumluluğundan doğan tazminatı öder; yolcunun kendi poliçesi bagaj, gecikme, tedavi ve ferdi kaza gibi kalemleri kendi limitleriyle karşılar. Aynı olayda her ikisinden de ödeme çıkabilir, çünkü ödemelerin hukuki dayanağı farklıdır.
Hobi amaçlı kullanılan bir araç için de teminat gerekir mi?
Zorunluluk kullanım biçimine ve araç sınıfına göre değişir, ama sorumluluk açısından tehlike ticari kullanımdakiyle aynıdır: düşen bir araç zarar verdiğinde talep, amacına bakılmaksızın onu uçurana yönelir. Uygulamada bu risk ya ayrı bir poliçeyle ya da konut poliçesindeki üçüncü kişi sorumluluğu teminatının kapsamı denetlenerek yönetilir.
