AYRINTILI AÇIKLAMA
Aşkın sigorta nasıl çalışır?
Sigorta bir zarar giderme aracıdır, kazanç aracı değil. 500.000 TL değerindeki bir kıymeti 800.000 TL'ye sigortalatırsanız fazla prim ödersiniz ama tam hasarda yine gerçek değeri alırsınız. Fark fark edildiğinde sigorta bedelinin ve primin gerçek değere indirilmesi istenebilir. Kısacası fazla sigorta, fazla güvence değil, fazla masraftır.
Fazladan ödenen prim geri alınabilir mi?
Aşkın sigorta fark edildiğinde yapılacak iş, sigorta bedelinin gerçek değere indirilmesini ve primin buna göre düzeltilmesini talep etmektir. Bu düzeltme zeyilname ile yapılır ve fazla ödenen primin iade edilmesi gündeme gelir. İade talebi, durumun fark edildiği anda ileri sürülmelidir.
Uygulamada asıl kayıp, iadesi tartışılan prim değil hiç fark edilmeyen yıllardır. Bir kıymet birkaç yıl üst üste gerçek değerinin üzerinde sigortalandığında, ödenen fazla primin toplamı ciddi bir tutara ulaşır ve geriye dönük iadesi çoğu zaman mümkün olmaz. Bu yüzden bedel kontrolü yalnızca eksik sigortayı değil, aşkın sigortayı da önlemek için yapılır.
Kasıt varsa sonuç ağırlaşır
Bedelin gerçek değerin üstünde belirlenmesi iyi niyetle de olabilir: yanlış değerleme, eski bir raporun kullanılması ya da yenileme değeriyle rayiç değerin karıştırılması sık rastlanan sebeplerdir. Bu durumda sonuç, bedelin düzeltilmesi ve fazla primin ele alınmasıdır.
Bedelin kasıtlı olarak yüksek gösterilmesi ise farklı bir kategoridir. Bu, hasar hâlinde gerçek zarardan fazlasını elde etme amacı taşır ve sözleşmenin geçerliliğini tartışmaya açar. Sigortacılık bu ihtimali bildiği için, gerçek değerinin belirgin biçimde üzerinde sigortalanmış kıymetlerde hasar incelemesi daha ayrıntılı yapılır.
Aynı kıymete iki poliçe: çifte sigorta
Aşkın sigortanın farkında olmadan yaşanan biçimi, aynı kıymetin iki ayrı poliçeyle sigortalanmasıdır. Bu, sanıldığından sık görülür: banka kredisi için düzenlenen bir konut poliçesinin üzerine kişinin kendi aldığı poliçe eklenebilir ya da bir işyerinde kiracı ve mal sahibi aynı demirbaşı ayrı ayrı sigortalayabilir.
Sonuç iki poliçeden birden tam tazminat almak değildir; zarar bir kez tazmin edilir ve sigortacılar ödemeyi kendi aralarında paylaşır. Sigortalının kaybı, aynı koruma için iki kez prim ödemektir. Bu yüzden birden fazla poliçenin varlığı sigortacılara bildirilmeli ve gereksiz olan sonlandırılmalıdır.
Tam hasarda ne ödenir?
Aşkın sigortada tam hasar yaşandığında ödeme, poliçedeki bedel değil kıymetin hasar anındaki gerçek değeridir. Sigortanın zarar giderme ilkesi burada devreye girer ve sigortalının hasardan kârlı çıkmasını engeller. Poliçede yazan yüksek rakam, ödemeyi değil yalnızca ödenen primi büyütmüştür.
Kısmi hasarlarda ise aşkın sigorta pratikte bir sonuç doğurmaz: hasar tutarı zaten sigorta bedelinin çok altında kaldığı için oranlama uygulanmaz ve tespit edilen zarar ödenir. Yani aşkın sigortanın maliyeti tamamen prim tarafında birikir, ödeme tarafında hiçbir karşılığı yoktur.
Sık sorulan sorular
Aşkın sigorta bir hak kaybına yol açar mı?
İyi niyetle oluşmuş bir aşkın sigortada teminat geçerliliğini korur; sonuç, fazladan ödenen primdir. Bedelin kasıtlı olarak gerçeğin üzerinde gösterildiği durumlarda ise sözleşmenin geçerliliği ve ödeme tartışmalı hâle gelir. İki durum arasındaki fark niyettedir ve inceleme bu ayrımı yapmaya çalışır.
Aynı eve iki poliçem var, ikisini de kullanabilir miyim?
Zarar bir kez tazmin edilir; iki poliçeden aynı zarar için ayrı ayrı tam ödeme alınamaz. Sigortacılar ödemeyi kendi aralarında paylaşır ve bu paylaşım poliçelerdeki düzenlemelere göre yapılır. Durumun sigortacılara bildirilmesi gerekir; bildirilmediğinde ödeme süreci uzar ve dosya tartışmalı hâle gelebilir.
Yenileme değeriyle sigortalamak aşkın sigorta sayılır mı?
Hayır, yenileme değeri esasıyla sigortalama poliçede açıkça düzenlendiğinde geçerli bir teminat biçimidir ve tazminat da bu esasa göre ödenir. Aşkın sigorta, poliçenin kendi değer tanımına göre bile bedelin gerçeğin üstünde kalmasıdır. Bu yüzden önce hangi değer esasının geçerli olduğu belirlenmelidir.